Jest to imponująca rozmiarami budowla gotycka, murowana, z drugiej połowy XIV w. Dokładny czas budowy wcześniejszego kościoła na tym miejscu nie jest znany. Wiadomo jednak, że w związku z relokacją miasta na lewym brzegu Słupi w 1310 r., otrzymało ono również własny kościół parafialny p.w. NMP uposażony 4 łanami ziemi. Dokument z 1311 r. mówi o przekazaniu przez margrabiów patronatu nad kościołem Mariackim słupskim norbertanom. Od początku swego istnienia kościół ten obsługiwał gminę niemiecką.
        Około 1500 r. kościół Mariacki został poważnie rozbudowany. W 1525 r. w okresie zamieszek związanych z wprowadzeniem w mieście reformacji wzburzony tłum wtargnął do kościoła niszcząc jego wyposażenie, m.in. ołtarz, figury świętych i obrazy.
        Zmiany w architekturze kościoła, m.in. likwidacja kilku kaplic, miały również miejsce w późniejszych czasach, zwłaszcza w XIX w., np. podczas gruntownej przebudowy w latach 1858 - 1860 kościół uzyskał pseudogotycką formę zewnętrzną, m.in. szczyty nad nawami bocznymi. Zniszczony w znacznym stopniu w marcu 1945 r., został odbudowany w latach 1945 - 1948.

        Kościół NMP jest trójnawową bazyliką (nawa główna wyższa od bocznych), orientowany, z dużym wydzielonym prezbiterium zamkniętym pięcioboczną apsydą, od zachodu nawę główną zamyka masywna wieża wysokości około 50 m, typowa dla gotyckich świątyń Pomorza.
        Wymiary zewnętrzne przyziemia: długość z wieżą i prezbiterium 60 m, szerokość łączna naw 26 m. Ściany naw bocznych i prezbiterium oszkarpowane przyporami uskokowymi. Otwory okienne i portale ostrołukowe, bogato profilowane. Okna ozdobione maswerkami. Nad oknami naw bocznych, głównej i prezbiterium biegną ozdobne fryzy z ceglanych kształtek w formie czworoliścia.
        Ściany naw bocznych wieńczą szczyty attykowe ze sterczynami, między którymi umieszczone są blendy ostrołukowe, tynkowane. Od południa w XX w. dostawiono czworoboczną zakrystię zwieńczoną schodkowym szczytem, podzielonym wielobocznymi sterczynami oraz blendami ostrołukowymi, tynkowanymi. Przy nawie południowej i prezbiterium znajdują się ośmioboczne wieżyczki komunikacyjne. Dachy nad nawą główną i prezbiterium są dwuspadowe, nad nawami bocznymi pulpitowe. Wieża nakryta w przeszłości barokowym hełmem, w czasie powojennej odbudowy została wyposażona w dach czterospadowy.

        Trójnawowe wnętrze pięcioprzęsłowe, filary międzynawowe, ośmioboczne; prezbiterium niższe trójprzęsłowe. Łuk tęczowy świątyni, arkady międzynawowe i arkada wieńcząca emporę organową ostrołukowe. Prezbiterium i nawa główna są sklepione gwiaździście, a nawy boczne krzyżowo-żebrowo. W prezbiterium zwracamy uwagę na wsporniki służek w formie masek ludzkich.
        Wyposażenie wnętrza: ołtarz główny współczesny, typu architektonicznego; przy ścianie wschodniej nawy północnej umieszczona została późnogotycka grupa "Ukrzyżowanie" z początku XVI w., w jej skład wchodzą rzeźby przedstawiające Chrystusa Ukrzyżowanego, Matkę Boską Bolejącą oraz trzech aniołów z atrybutami męki pańskiej (drewno polichromowane, złocone), twórcą dzieła był prawdopodobnie mistrz Paweł z Gdańska; przy ścianie wschodniej nawy południowej znajduje się ołtarz wczesnobarokowy, typu architektonicznego, rzeźbiony, polichromowany, w retabulum współczesny obraz Matki Boskiej Ostrobramskiej.

        Na ścianie południowej umieszczono dwa epitafia barokowe, drewniane, bogato rzeźbione i polichromowane - Szymona Schoedera z 1671 r. z obrazem "Upadek pod Krzyżem'' i drugi z drugiej połowy XVII w. z obrazem przedstawiającym "Ukrzyżowanie" oraz rodzinę zmarłego, oba obrazy olejne na desce.
        Do cenniejszych zabytków świątyni należy późnorenesansowa ambona, wykonana w latach 1609 - 1630 przez snycerza słupskiego Pawła Waltersdorfa, z fundacji cechu bursztynników (w 1643 r. cech ten liczył 43 członków). Ambona pokryta jest płaskorzeźbami, bogato ornamentowana, polichromowana i złocona. Wejście na ambonę ujęte portalem (w drzwiach zamek z 1609 r.). Wspaniałe, pierwotne zwieńczenie ambony, tzw. bursztynowa korona z pierwszej połowy XVII w., zostało wywiezione w czasie II wojny światowej. Zwracamy również uwagę na piękne wieloramienne świeczniki wiszące, barokowe z XVIII w. i neorokokowe z XIX w. oraz liczne lichtarze barokowe XVII - XVIII w., późniejsze z XIX w. jedno i wieloramienne.